عوامل زیان آور محیط کار
هدف از شناسايي عوامل زيان آور در محيط كار، حفظ سلامتي كارمندان وبهداشت آنها و همچنين محيط كار است.
در صورتي كه چنين برنامه اي موفق باشد صرفاً موجب سلامتي كارگر يا كارمند نيست بلكه ساعات غيبت ومحروميت از كار را كاهش داده و زيانهاي اقتصادي ناشي از آن را كاهش مي دهد
در اين قسمت ما در تلاشيم تا با اين عوامل آشنا شويم:
در تمام مشاغل عوامل و فاكتورهاي زيان آوري وجود دارند كه مي توانند افرادي را كه به آن شغل اشتغال دارند دچار بيماري كنند. به اين بيماريها ، بيماري ناشي از كار يا بيماري شغلي مي گويند.
فاكتورهاي زيان آور در محيط كار افراد به چند گروه تقسيم مي شوند كه عبارتند از :
عوامل زيان آور فيزيكي(عمده فاكتورهايي كه وجود دارند گرما، سرما ، سرو صدا ، افزايش و كاهش فشار وا رتعاش در محيط كار واشعه هاي يونيزان و غير يونيزان است .)
عوامل زيان آور شيميايي (در افرادي كه با مواد شيميايي و ضدعفوني كننده تماس مكرر دارند ميتواند مشكلات پوستي ايجاد كند يا از طريق دستگاه تنفس جذب شوند واثراتي در اين زمينه داشته باشند يا گازهاي بيهوشي ميتواند اثراتي در سيستم عصبي بگذارد .)
عوامل زيان آور بيولوژيكي(فاكتور هايي مانندقارچها،باكتريها و ويروسها كه در بعضي مشاغل و عمدتا مشاغلي كه افراد درآن با انسانها، حيوانات يا با گياهان سروكار دارند بيشتر ديده ميشود .)
عوامل زيان آور سايكولوژيكي يا روحي رواني(استرسهايي كه در محيط كار افراد وجود دارد و فشارهاي روحي ورواني كه ممكن است در اثر كار به افراد وارد شود به عنوان مثال كساني كه در ميحط كارشان كارهاي طولاني مدت دارند ويااينكه داراي شيفت هاي كاري زيادند.)
عوامل زيان آور ارگونوميك:( در رابطه با عوامل ارگونوميك مي توانيم به طراحي محيط كار اشاره كنيم. يعني بايد طراحي محيط كار به گونه اي باشد كه متناسب با فرد باشد و شخص دچار اختلالات مختلف از جمله ناراحتهاي اسكلتي – عضلاني نشود.)
عوامل زيان آور اقتصادي
در دسته بندي ديگر ميتوان عوامل ارگونوميك را جزء عوامل زيان آور ميكانيكي نيز در نظر گرفت...
بررسي ها ونگراني ها
عوامل فيزيكي از شايعترين عوامل زيان آور محيط كاري است،در بخش عوامل فيزيكي، اولين كار ،شناسايي و ارزيابي عوامل_ دوم اندازه گيري آنها با روشهاي استاندارد و سوم كنترل محيط است. در زير به برخي از عوامل زيان آور اشاره ميكنيم:
حرارت
رطوبت،سرما ، گرما، تابش نور، حرکت هوا و حرارت سطح زمين از عوامل زيان آور حرارتی ميباشند که بر بعضی اعضاء بدن،مانند دستگاه قلبی عروقی، مررکز تنظيمات حرارت بدن، دستگاه تنفس ،کليه وغدد داخلی اثرات نامطلوب ميگذارند.
به فشارهاي وارده از طرف محيط به انسان استرس يا تنش حرارتي و به پاسخهاي انسان در برابر تنش حرارتي ،استرن اطلاق ميشود.
بدن انسان به وسيله مکانيسم انطباق تا اندازه ای عوامل زيان آور حرارتی را تحمل کرده ، تغييرات غير عادی در اعمال حياتی آن رخ نميدهند و اثرات نامطلوب اين عوامل در خارج از حد ظرفيت تطابق بدن ظاهر ميشوند .
عوامل زيان آور حرارتی با اجرای کار تداخل کرده،بر ايمنی کارگران اثر ميگذارند، يا باعث بروز کرامپهای حرارتی(Heat cramps)، گرمازدگی(Heat exhaustion)، آسيبهای سرما و کاهش قدرت حياتی (heat stroke) ميشوند.
بدن انسان يک ماشين توليد کننده گرما با مکانيسم پيچيده تنظيم حرارت است که با تبادل گرما مقدار حرارت بدن را در محدوده نسبتا باريکی حفظ ميکند . بدن بوسيله متابوليسم چربيها ، هيدرو کربنها و پروتئين ها گرمای داخلی را توليد مينمايد و ضمنا بر حسب حرارت ، رطوبت وسرعت هوای محيط مقداری گرما را از محيط گرفته يا از دست ميدهد.
درجه حرارت بدن به وسيله تداخل پيچيده عوامل فيزيکي محيط،مانند درجه حرارت،حرکت هوا،رطوبت،پرتوهای حرارتی و واکنشهای فيزيولوژيکی و رفتاری تنظيم ميگردد.
در صورتی درجه حرارت بدن انسان عادی باقی ميماند که بدن بتواند اثر عوامل زيان آور حرارتی را جبران نموده واين شبکه فيزيولوژيکی پيچيده تغيير نکند. حرارت عادی داخلی بدن تقريبا 37
درجه سانتيگراد است و بر حسب نوع فعاليت فيزيکی از تقريبا 36 تا 38 درجه سانتيگراد تغيير ميکند و بيش از 38 درجه سانتيگراد بايد مورد توجه قرار گيرد و بالای 40 درجه سانتيگراد شرايط غير عادی و وخيم است.
هنگامی که اشکالی در مکانيسم تنظيم حرارت بدن بوجود آيد يک دور معيوب حرارت بدن شروع ميشود.در نتيجه ذخيره حرارت افزايش مي يابد، حرارت نسوج عمقی و پوست بالا ميرود و سرعت اعمال متابوليکی دستگاههای قلبی عروقی و تنفسی افزايش يافته، عمل کليه تضعيف ميگردد. ازدياد گرمای متابوليک اين حرکت دور معيوب را تسريع ميکند تا جايي که اعمال قلب و عروق و کليه متوقف شده و آسيب های غيرقابل برگشت به دستگاههای اعصاب ونسوج عضلات وارد شود.
اين دور معيوب را فقط با درمان مناسب در طول زمان ميتوان از بين برد .
کرامپ های عضلانی
اين بيماری در کارگرانی که کارهای عضلانی سنگين در جاهای گرم انجام ميدهند، مانند کارگران کوره های ذوب فلزات و شيشه سازی و يا معادن ، ديده ميشود. گاهی اوقات قبل از شروع علائم مخصوص بيماری ، کارگر ، سردرد و سرگيجه مختصری دارد ولی معمولا شروع کرامپهای عضلانی ناگهانی است و دردهای ناگهانی در عضلات دست و بازو وسپس پا وعضلات شکم احساس ميشود و شدت درد مرتبا افزايش مي يابد.
علت اصلي بيماری ، تعريق زياد و از دست دادن آب و املاح بدن ، بخصوص سديم است. الکليسم، بيماريهای دستگاه گوارش و ضعف بنيه از عوامل مستعد ابتلا به کرامپهای عضلانی هستند.
درمان اين بيماری جايگزين ساختن آب و املاح از دست رفته بدن است که در حالت خفيف از راه دهان و در موارد شديد از راه وريدی صورت ميگيرد.
برای پيشگيری، کارگران مکانهای گرم همراه آب از قرصهای نمک مخصوصی استفاده می کنند ،زيرا نوشيدن آب تنها برای رفع تشنگی به ظهور علائم بيماری کمک ميکند.
گرمازدگی
بيماری خيلی آهسته با ضعف،سرگيجه و خستگی شروع ميشود که معمولا با اسهال و استفراغ نيز همراه است.پوست بيمار معمولا مرطوب ودرجه حرارت حدود 39.4 درجه سانتيگراد ،نبض تند و ضعيف و فشار خون پائين است.
ضعف جريان خون در جبران مايعات از دست رفته به علت تعريق علت اصلی بيماری است که با تجويز محرکهای قلبی و عروقی و تزريق سرم نمکی درمان ميشود.
کاهش قدرت حياتي بدن
علائم اين عارضه ناگهان ظاهر شده و بيمار بی هوش و سيانوزه است. در معاينه پوست بيمار بسيار گرم و خشک ، نبض تند و درجه حرارت مركز مقعد 42.4_44.4 درجه سانتيگراد است.
علت بيماری عدم قدرت کار مرکز تنظيم حرارت بدن به علت تابش مستقيم اشعه حرارتی بر سر بيمار است. پيش آگهی بيماری خوب نيست و درمان به وسيله خنک کردن سريع پوست و مرطوب نگاه داشتن آن است.
آسيبهای ناشی از سرما
بر دو نوع است:
1) زيان به اعضا حسی به خصوص حساسيت حس لامسه.
2) آسيب مستقيم فيزيولوژی، مانند سرما زدگی
ضمنا سرما کِيفيت وکميت انجام کار را کاهش ميدهد.چابکی و تردستی و حساسيت حس لامسه کارگرانی که در حرارت کمتر از 15.5 درجه سانتيگراد قرار ميگيرند کاهش يافته، طول زمان واکنش آنها افزايش می يابد.اکثر کارگران راهها،کشاورزی،جنگلبانی و غيره به سرما زدگی موضعی، مانند دست و پا مبتلا ميشوند. سرمازدگی ممکن است منجر به ضايعات غير قابل برگشت شود.
در صورتی درجه حرارت هوا کم باشد،نسوج منجمد شده ،چنانچه معالجه به موقع و مناسب صورت نگيرد حادثه غيرقابل برگشت بوجود می آيد.
پيشگيری زيانهای سرما
مصرف غداهای پرکالری و آشاميدنيهای گرم، استفاده از لباس،کلاه و دستکش مناسب و گرم کردن محيط کار برای پيشگيری زيانهای سرما مفيد ميباشد.
پيشگيری زيانهای گرما
کنترل منبع گرما بهترين راه مهندسی کنترل اثرات زيان آور گرماست.در صورت امکان،منبع توليد گرما بايد در يک محفظه بسته دارای تهويه قرار گيرد. هنگامی که امکان جداسازی منبع توليد گرما نيست از وسائل خنک کننده کارگران و دميدن هوای خنک در محيط کار استفاده ميشود. در محيطهای بسيار گرم از وسايل منعکس کننده حرارت، مانند صفحات فلزی، وحفاظ بدن،چشم و صورت استفاده می گردد.
البته منابع گرما ميتواند وسايل و ماشين آلات مختلف،انسان، سيستمهاي روشنايي، فرآيندهاي توليد، شرايط جوي خارج محيط كار است.
به کارگران محيط های داغ توصيه ميشود که از لباسهای مخصوص دارای تهويه مطبوع استفاده کنند وبايد دقت نمود که کيفيت هوای اين لباسها با کيفيت هوای تنفسی و غواصی مطابقت کند.
استفاده از لباسهای پنبه ای گشاد ، دوش کافی در محيط کار و يک اتاق خنک و تميز برای تعويض لباسهای کار از اقدامات پيشگيری زيانهای گرمای محيط کار است.
روشهای کنترل هميشه بتنهائی موثر نميباشند و بايد با اقدامات پزشکی،مانند انتخاب کارگر مناسب و عادت به محيط گرم، تکميل شود. کيفيت و کميت کار به وسيله کنترل تغذيه کارگران،خستگی و مصرف الکل و معاينات دوره ای برای يافتن علائم اوليه زيانهای گرما بهبود ميابند.
ديگر بيماريها و آسيب ها
بي حوصلگي، خستگي، حواس پرتي، عدم آسايش كارگر، اثرات نامطلوب بر دستگاههاي قلبي_عروقي، كليه و غدد داخلي، اشكال در سيستم تنفسي، كاهش راندمان كار،
بررسي
براي بررسي شرايط محيط از نظر حرارتي بايد به چند عامل توجه كرد:
دماي خشك يا دماي عادي محيط(براساس سيليسيوس، فارنهايت،كلوين و در مقاصد ترموديناميكي از رانكلين)
دماي تر يا دماي مرطوب محيط
دماي تشعشعي
رطوبت نسبي هوا
سرعت جريان هوا
اندازه گيري دما:
دماسنج مايع در شيشه بيشترين كاربرد را در ايمني و بهداشت حرفه اي دارد.
اين دما سنجها بر اساس انقباض و انبساط مايعات در اثر تغيير دما عمل ميكنند و داراي مخزن الكلي، جيوه اي يا نقره اي و لوله مويينه و حباب اطمينان هستند
از دما سنجهاي مايع ميتوان دماسنجها خشك و تر را نام برد
دماسنج خشك براي اندازه گيري دماي عادي هوا بكار ميرود
دماسنج تر ،دماي مرطوب را بيان ميكند
بايد توجه كرد كه هوايي كه اطراف ما را احاطه كرده است علاوه بر هواي خشك هميشه حاوي مقاديري رطوبت به صورتهاي بخار آب و قطرات ريز باران و بلورها برف ويخ ميباشد
دما تر عبارتند از پايين ترين دمايي كه بتوان هوا را در فشار ثابت با آب تبخير كرد
دماسنج تر مانند دماسنج خشك است با اين تفاوت كه در دور مخزن دماسنج تر پارچه اي از جنس كتان پيچيده شده است كه ممكن است قسمت ديگر اين پارچه در مخزن آب مقطر قرار گيرد و به اين ترتيب مخزن دماسنج تر هميشه مرطوب است
رطوبت نسبي : نسبت فشار بخار آب موجود در هوا به فشار بخار آب اشباع شده و بيان آن به صورت درصد
Relative humidity =RH= (Pa / Ps)*100
رطوبت نسبي توسط رطوبت سنجهاي ثابت و متحرك، مراحل اوليه اندازه گيري را پشت سر ميگذارد
در محيط صنعتي براي تعيين آر اچ از روش دينامك استفاده ميكنند.
انواع رطوبت سنجها:
رطوبت سنج چرخان:
پر كردن مخزن رطوبت سنج با آب مقطر
چرخاندن حول محور افقي با سرعت يكنواخت و ملايم به مدت سه الي پنج دقيقه در ايستگاه مورد نظر به منظور توليد جريان هواي اجباري با سرعت 2.5 متر بر ثانيه
قرائت دماي تر و خشك با سرعت بالا (مخصوصا دماي تر)
رطوبت سنج آسمن:
اين وسيله داراي پره اي است كه اگر كوك شود ماكزيمم به مدت 5 دقيقه به چرخش درآمده و جريان هواي لازم را توليد ميكند و كافي است از يك نقطه به ارتفاع نيم تنه انسان آويزان شود.
اگر در محيط منبع تشعشعي يا سطح داغ وجود داشته باشد از رطوبت سنج آسمن و در غير اين صورت با توجه به در دسترس بودن ميتوان از هر دو نوع استفاده كرد.
مخزن آب مقطر ندارد و بايد به طور دستي پارچه دماسنج تر را مرطوب كرد.
دماسنجها و مخصوصا مخزن آنها از پوشش استيل است كه انعكاس تابشهاي حرارتي را موجب شده و از خطايي كه ممكن است بر روي دماسنجها بگذارد، جلوگيري شود.
اندازه گيري رطوبت نسبي:
1) از طريق فرمولي كه ذكر شد
2) خط كش سايكومتري
3) نمودارهاي سايكومتري
4) جداول
4 روش ذكر شده براي بدست آوردن رطوبت نسبي براي دماسنجي ديناميك است و اگر دماي استاتيك را اندازه بگيريم،بر روي دماسنج روش بدست آوردن رطوبت نسبي ذكر سده است.
اندازه گيري سرعت جريان هوا
جريان هوا عموما در اثر اختلاف دماي 2 محيط كه موجب اختلاف فشار ميشودايجاد ميگردد.
به عبارت ديگر جريان هوا در اثر حركت مولكولهاي هوااز نقاط پرفشار به نقاط كم فشار محيطي ميباشد ، كهاختلاف فشار نيز ممكن است بدليل تغييرات دما در 2 منطقه باشد.
وسايلي كه براي اندازه گيري سرعت جريان هوا بكار برده ميشوند، عبارتند از:
1)لوله پيتو (در داخل فنها و كانالها)
2)بادسنج پره اي يا آنمومتر(در قسمت جلو يا دهانه كانالها و فنها)
3)دماسنج كاتا ترمومتر( در فضاهاي عمومي كه جريان هوا ملايم و نامحسوس است و در محيط كاري)
در مكانهايي كه سرعت جريان هوا قابل توجه است و جهت جريان هوا، يكطرفه ميباشد از بادسنج پره اي استفاده ميشود كه اين وسيله را در جهت جريان باد قرار داده و سرعت گردش پره هاي بادسنج متناسب با سرعت جريان هواست و لذا ميزان سرعت جريان هوا را ميتوان از روي صفحه نمايش بادسنج مستقيما بر حسب متر بر ثانيه قرائت كرد.
دما سنج كاتا ترمومتر (kata thermometer)
شبيه دماسنجهاي معمولي است با اين تفاوت كه داراي يك مخزن نسبتا بزرگ در پايين است كه از الكلهاي رنگي پر شده است و يك مخزن كوچك در قسمت بالا كه در هنگام گرم شدن و افزايش انبساط ، الكل در مخزن كوچك جمع ميشود ونقش حفاظتي را براي دماسنج ايفا ميكند. بر روي دماسنج 2 شاخص a و b حك شده است كه فاصله اين دو را رديف سردشوندگي گويند و اختلاف حرارتي اين دو شاخص 3 درجه سانتيگراد يا 5 درجه فارنهايت است.
در پشت دماسنج كاتا عددي نوشته شده كه به فاكتور كاتا معروف است و براي دماسنجهاي مختلف متفاوت است و هر كارخانه فاكتور مربوط به هر كاتا را روي آن حك ميكند.
فاكتور كاتا در واقع معرف مقدار انرژي تبادل يافته بين محيط و كاتا ترمومت است .
انواع كاتا ترمومتر
1) دماسنج كاتاي خشك يا طبيعي
2) دماسنج كاتاي نقره اندود
اين 2 دماسنج از نظر ساختمان شبيه هم و اختلاف در مخزن آنهاست .
مخزن كاتاي نقره اندود،از قره پر شده كه از اين طريقپرتوها تابشي را منعكس كرده و خطاهايي كه ممكن است ،تابشها در زمان سردشوندگي ايجاد كنند را از بين ميبرد.
در مكانهايي كه منابع حرارتي يا سطوح داغ وجود دارند از دماسنج كاتاي نقره اندود استفاده ميشود .
دماسنجهاي كاتا معمولا در سه رديف سرد شوندگي اساخته ميشوند
1) كاتاي استاندارد با رديف 35 تا 38 درجه سانتيگراد يا 95 تا 100 درجه فارنهايت براي اندازه گيري سرعت جريان هوا در محيط معمولي يا محيطي كه دماي آن پايين است
2) 52 تا 55 درجه سانتيگراد يا 125 تا 130 درجه فارنهايت براي اندازه گيري سرعت جريان هوا در محيط هاي گرم
3) كاتا با رديف 63 تا 66 درجه سانتيگراد يا 145 تا 150 درجه فارنهايت براي اندازه گيري سرعت جريان هوا در محيط خيلي گرم
شاخص آكسفورد:
WD=15%d+85%w
d دماي عادي محيط
W دماي تر محيط
بر اساس درجه سانتيگراد
كاربرد شاخص:
پيش بيني زمان تحمل براي افراد سازش يافته براي كوتاه مدت در شرايط خيلي گرم
كاربرد در افراد ناجي خصوصا در معادن كه با لباس مجهز به سيستم هوادهي فعاليت ميكنند
غير قابل كاربرد در محيط هايي كه تابشهاي حرارتي ،قابل ملاحظه است
محيط هاي گرمايي:
بر دو نوع است
گرم وخشك: دما بالا و ميزان رطوب نسبي پايين و كمتر از 30%، مثلا در كارگاههاي ريخته گري و شيشه سازي
گرم ومرطوب:دما بالا و ميزان رطوبت نسبي بالا و بيشتر از 70%، مثلا در كارگاههاي نساجي و معادن
بهترين ميزان رطوبت نسبي براي انسان بين 40 تا 60 درصد است و بطور كلي بدن انسان محيط گرم وخشك را بهتر تحمل ميكند
ارتعاشات
ابزاری مانند:مته ها،چکش هائی که بوسيله هوای فشرده کار ميکنند،چرخها و صفحات دواری که به وسيله الکتريسيته کار ميکنند، در صنعت بکار می روند که سبب انتقال ارتعاش به بدن انسان ميشوند و همچنين اين ارتعاشات در مجاورت ماشينها، موتورها و دستگاههای متحرک و سروصدادار احساس ميشوند. کارگرانی که در معرض عوامل ارتعاشی ميباشند ممکن است بمرور عضلات قسمتی از بدن آنها کنترل حرکات خود را بر اثر ارتعاشات مکرر از دست بدهند.
عوارض ناخواسته ارتعاش از عدم وجود اشتها ، تهوع و سردرد تا آسيب سخت به نسوج،مخصوصا چشم و کليه،متغير است.شايعترين عارضه ارتعاش بيماری سپيد انگشت(white finger) است که اغلب در انگشتان دست کارگران سنگ بری ديده ميشود و علت آن کمخونی موضعی انگشتان در اثر ارتعاش و فشار وارده از گرفتن ابزار ميباشد.پس به عروقی خونی دست کارگر آسيب وارد شده،
وقتی در برابر سرما قرار ميگيرد سفيدرنگ و بدون احساس است و علائم آن تقريبا شبيه يک
سرما خوردگی است و چنانچه کارگر در معرض سرما قرار بگيرد علائم شدت مي يابندو
نشانه های بيماری بعد از گرم کردن دست از بين ميروند ولی مواردی نيز مشاهده شده است که کارگر قادر به ادامه کار با عوامل ارتعاشی نبوده،بناچار شغل ديگری را انتخاب نموده است.
در بعضی موارد انگشتان هر دو دست دچار بيماری مذکور شده اند.
پيشگيری بهتر از درمان
اقدامات پيشگيرانه سپيد انگشت:
1) جدا کردن ماشينهای ارتعاش دار از ساير قسمتها
2) نصب دستگاههای ارتعاش دار بر روی پايه های قابل انعطاف
3) تفکيک کارگران از محوطه ارتعاش دار
4) آموختن نحوه صحيح کار به کارگر
5) جلوگيری از دميدن هوای سرد در وسايلی که با هوای فشرده کار ميکنند بر روی دست
6) دقت در معاينات قبل از استخدام و عدم بکار گماردن افراد با سوابق بيماری قند،ديابت وعروق
فشار هوا
به ازای هر ده متری که از سطح دريا پائين تر رويم يک اتمسفر بر ميزان فشار افزوده ميشود.
برای مثال:فشار هوا در عمق 20 متری از سطح دريا 3 اتمسفر است.
به طور کلی اثرات تغييرات فشار را ميتوان به دو دسته تقسيم کرد:
1)اثرات ناشی از کار در فشار کم
2) اثرات ناشی از کار در فشار زياد
1)اثرات ناشی از کار در فشار کم:
هنگامی که اکسيژن خون سرخرگها از 90درصد کمتر بشود، هيپوکسی که تا حدی شبيه مسموميت منواکسيد کربن است عارض ميگردد وبين 65الی90 درصد به انسان آسيب رسيده،
کمتر از 65 درصد دچار اغما ميشود:چنانچه انسان در ارتفاع 20000پا تنفس نمايد مقدار اکسيژن خون سرخرگ اومعادل 65 درصد است که به ضعف و اغما منجر ميشود.احتمالا ازدست دادن دقت بينائی اولين اثر قابل مشاهده در اعمال و رفتار انسان ميباشد.
اثرات کمی فشار هوا در ارتفاع 5000پا نيز قابل اندازه گيری است که اهميت بسيار زيادی در طراحی هواپيما دارد.
اثرات ناشی از کار در فشار کم در ارتفاعات حدود 10000پا ديده شده که مهارتهای انسان مانند:خطاطی،تزئينات و نقش و نگار ، رو به زوال ميگذارند. بسياری از مردم در ارتفاعات بالا قبل از فرو رفتن در اغما احساس شادی و نشاط ميکنند.
2)اثرات ناشی از کار در فشار زياد:
دو خطر برای افرادی که بايد از فشار زياد هوا به فشار پائين تری بروند (مانند افرادی که در محيط کارشان غواصی ميکنند يا خلبان هواپيمائی که در ارتفاع5000يا 10000پا پرواز ميکنند)
وجود دارد:
1)با توجه به قوانين فيزيکي مقدار انحلال گازها در مايعات نسبت مستقيم به فشار گاز دارد و هر چه فشار زيادتر باشد مقدار گاز محلول نيز بيشتر ميشود ، در نتيجه مقدار اکسيژن و ازت محلول در خون و نسوج افزايش مي يابد.مقدار گازهای محلول،( اکسيژن و ازت)در مايعات بدن کارگرانی که در زير آب در فشار زياد مشغول به کار ميباشند افزايش يافته،چنانچه کارگری ناگهان و بسرعت به فشار معمولی برگرددحباب گازهای اکسيژن،ازت و دی اکسيد کربن،در خون او بوجود مي آيد.حبابهای گاز دی اکسيد کربن از ريه ها خارج شده،نسوج نيز حبابهای گاز اکسيژن را به مصرف ميرسانند و فقط حبابهای ازت در خون و بافتها باقی ميماند و با اعمال دستگاههای عصبی،گردش خون و عضلات تداخل می نمايدکه بنام سندرم چوکز يا بندز(syndromes (chokes) or (bends))) يا بيماری کيسن(caisson disease) مشهورند. اساسا بهترين روش جلوگيری از اين سندرم عبارت است از تغيير آهسته ارتفاع، تا شايد حبابهای گاز از راهراه ريه دفع شوند.
2)حفرات زيادی ،مانند سينوسهای پيشانی ، گوش ميانی و معده و روده،در بدن وجود دارند.متداولترين درد يا احساس ناراحتی عبارت از احتباس هوا در گوش ميانی به علت گرفتگی لوله استاش ميباشد.حتی تغيير کمی در ارتفاع، مانند آسانسور،قدری ناراحتی گوش ميانی را بوجود می آورد.درد شکم و سينوس خيلی شديد ميباشد ولی بندرت اتفاق مي افتد.اين عوارض را بيماری کيسن مي نامند.کارگرانی که در زير آب به ساختن تونل يا پايه های پل مشغول می باشند در تحت فشار زياد قرار ميگيرند و برای جلوگيری از تشکيل حباب گازها در خون ،آنها را در محفظه ای به نام کيسن قرار ميدهند و فشار هوای داخل آن بوسيله لوله وپمپ هوا به قدری زياد ميشود که مانع ورود آب به محفظه شده،کار در عمق آب را آسان می سازد.چنانچه فشار داخل محفظه بسرعت کاهش يابد، حبابهای گاز ازت باعث بسته شدن شريان خون شده،درد زيادی توليد کرده،به مفاصل آسيب وارد می شود.
پيشگيری:
انتخاب کارگران مناسب : کارگران جوان مناسبند_کارگرانی که سابقه بيماريهای قلب و عروق ندارند_افرادی که چاق نيستند.
محدود کردن کار برای مثال:مدت کار در عمق 20متری 6الی8ساعت ، يا 40متری يک ساعت ميباشد وبرگرداندن کارگر به سطح آب، از فشار زياد به فشار کم،بايد خيلی آهسته صورت گيرد.
تشعشعات يونيزان:
دستگاههايی با ولتاژ بالا که توليد اين تشعشعات را مينمايند ،مانند :ماشينهای انکسار اشعه ايکس
ميکروسکوپهای الکترونی،شتاب دهنده های ذرات،سيکروترونها(cyclotrons) سينکروترونها(synchrotrons) توليد کنندگان واندوگراف(von de Graff generators)
و بتاترونها(Betatrons) لوازم معمولی مراکز تحقيقات هستند.هنوز از راديوم به عنوان يک منبع توليد کننده اشعه های يونيزان در صنعت،پرتونگاریو به عنوان يک حذف کننده ساکن استفاده ميشود.
با ازدياد منابع توليد اشعه های يونيزان به اضافه نزولات جوی راديو اکتيو ناشی ازآزمايش سلاحهای اتمی،خطر تماس انسان با آنها افزايش يافته ، بر سلامتی تاثير ميگذارد.
مهمترين اثرات ، دوز غدد جنسی و تاثيرات ژنتيکی است.
راديو اکتيو
اثرات تشعشعات راديو اکتيو:
اثرات شخصی:
داخل بدن: مواد راديو اکتيو ممکن است از راههای مختلف ، مانند استنشاق ذرات راديو اکتيو معلق در هوا،مصرف مواد خوراکی آلوده،جذب از راه پوست و ورود از طريق سائيدگی ها و زخمهای پوست وارد بدن شده ، متناسب با انرژی و نيمه عمر خود به نسوج مختلف بدن زيان وارد کنند.
خارج بدن:تابش تشعشعات خارجی به بدن انسان به سه عامل زير بستگی دارد:
1)پوشش
2)فاصله
3)زمان
اثرات نسلی:
تغيير سرعت موتاسيون ژنهای سلولهای جنسی(دستگاه جنسی انسان حساسترين عضو نسبت به تشعشعات راديو اکتيو است)
تشعشعات غير يونيزان:
تشعشعات راديوفرکانس(Radio frequency radiation , RF) و مايکروويو(Micro Wave radiation) دسته از گروه اشعه هاي غيريونيزان را تشکيل مي دهند که داراي فرکانس در محدودة 3 کيلوهرتز تا 300 گيگاهرتز(GHz) مي باشند. مواجهه با اين تشعشعات مي تواند شغلي و يا غيرشغلي باشد. مواجهات شغلي عبارتند از:خشک کن ها، دستگاه هاي چسب، صنعت پلاستيک ، استريل کننده ها ،کار در کنار سيستم هاي ارتباطي(راديو و تلويزيون، کنترل ترافيک از راه دور، بيسيم رادار)، صنايع نظامي (شامل سيستم هاي جنگ الکترونيک) و نيزکار در کنار ترانسميترهاي مايکروويو مي باشد. مواجهات غيرشغلي، مشتمل بر اجاق هاي مايکروويو خانگي، راديوتلويزيون، تلفن همراه و ... مي گردد.
عوارض ناشي از اين تشعشعات در انسان بيشتر ناشي از تغيير درجه حرارت در بافت ها و سلولهاست. ليکن در مطالعات جديدتر اثرات غيرحرارتي کانون توجه بوده است. به طور کلي بيشترين عوارض مطرح شده در تحقيقات عبارتند از تأثير بر سيستم توليد مثل، تغييرات هماتولوژيک و هماتوپوئتيک جهش زايي(mutagen city) سوماتيک و کار سينوژني سيتي و نيز اختلالات غيراختصاصي عصبي – رفتاري.
شرايط شغلي موجود در برخي از حرفه های نظامي، آن را به يکي از پرمواجهه ترين مشاغل تبديل نموده است. کار در کنار رادار، استفاده از بيسيم هاي ارتباطي، کار در کنار تسهيلات مجهز به ارتباطات راداري، رديابي اطلاعات سري و مقولة نوين جنگ الکترونيک جزء اصلي ترين انواع تماس با تشعشعات RF و مايکروويو مي باشد که بسته به نوع بهره برداري و توان نظامي، ميزان انرژي، فرکانس و طول موج تشعشعات متفاوت است.
عوارض دراز مدت تشعشعات RF
الف) تأثير بر سيستم توليدمثل يا جنين
ب ) تأثير بر سيستم خوني و هماتوپوئتيک
ج) جهش زايي (Mutagen city) سوماتيک
د ) سرطان زايي( Carcinogenicity)
منابع
1)مبانی بهداشت محيط/دکترمحمد شريعت پناهی/1382/انتشارات دانشگاه تهران
2)دانشنامه علمی رشد
3) آلودگی هوا و مواد راديو اكتيو در سطح جهانی/ مجموعه مقالات سمپوزيوم آلودگی هوا/ حسن آرين پور 1350/ انجمن نفت ايران
4) اينترنت
5) سركار خانم مهندس حميدي از اساتيد دانشكده حفاظت و بهداشت كار تهران
6) جناب آقاي مهندس مبين از اساتيد دانشكده حفاظت و بهداشت كار تهران
