بهداشت كار
نويسنده: مرضيه حاجي محمدي



سر و صدا شايع ترين عامل زيان آور محيط كار است . حداكثر سر و صداي مجاز در محيط كار در يك شيفت 8 ساعته، 85-90 dB مي باشد . صوت بيش از حد مجاز سبب ناشنوايي هاي حسي، عصبي و يا هر دو مي گردد . افزايش فشار، قند و كلسترول خون، اضطراب، ناراحتي عصبي و اختلالات شنوايي در كودكاني كه مادرانشان به هنگام بارداري در معرض سر و صداي بيش از حد مجاز بوده اند، از ديگر اثرات سوء آن بر سلامت انسان مي باشد . برخي فلزات سنگين، حلال ها، آفت كش ها و ساير مواد شيميايي نيز سبب كاهش شنوايي حسي- عصبي مي گردند .
    ناشنوايي شغلي به هر گونه ناشنوايي جزيي يا كلي در يك يا هر دو گوش كه در زمان اشتغال فرد و به علت آن ايجاد شده باشد، اطلاق مي گردد . عوامل متعددي در ايجاد ناشنوايي شغلي موثرند كه حوادثي همچون ضربه به سر، افتادن از بلندي، برخورد اجسام تيز به جمجمه، انفجار، اصابت پليسه يا تراشه فلز گداخته به پرده و مجراي گوش، تماس با برخي فلزات و مواد شيميايي و سرو صداي بيش از حد مجاز، از آن جمله اند .
    كاهش شنوايي ناشي از سر و صداي بلند، شايع ترين و مهم ترين علت كاهش شنوايي است كه اغلب در محيطي با شدت صوت 85-90 dB و بعد از گذشت سالها ايجاد مي شود . كاهش شنوايي ناشي از سر و صدا، به عوامل گوناگوني بستگي دارد كه شدت صوت، مدت تماس و حساسيت فردي از مهم ترين آنها به شمار مي آيند . حد مشخص و واضحي براي شدت صوت زيان آور وجود ندارد و سر و صداي مجاز در محيط كار يك برآورد آماري است كه به طور معمول براي حفاظت شنوايي 90 درصد شاغلين تعيين مي گردد . طبق استاندارد اداره ايمني و سلامت كار در آمريكا، حداكثر سر و صداي مجاز در محيط كار در يك شيفت 8 ساعته 90dB مي باشد .
    كاهش شنوايي ابتدا در حوالي فركانس 4 هزار هرتز بروز مي كند . متاسفانه قبل از آن كه بيمار متوجه شود (به فركانس هاي گفتاري برسد) آسيب قابل توجهي ايجاد شده است . اين كاهش شنوايي از دو مرحله عبور مي كند : مرحله اول كه برگشت پذير و موقتي است و مرحله دوم كه برگشت ناپذير و دائمي است . چون اكثر قوانين كار، آخرين كارفرما را مقام مسئول مشكلات قلمداد مي كنند و دعواهاي قانوني و ادعاهاي خسارات فراواني در اين زمينه مطرح مي شود، لذا كارخانه ها، بر آزمون هاي شنوايي قبل از استخدام تاكيد مي ورزند .
    كسي كه در محيط پر سر و صدا كار مي كند بايد مرتب معاينه شود . معاينه بايد حداقل پس از 14ساعت مرخصي انجام شود تا موارد كاهش شنوايي موقتي باعث تشخيص غلط كاهش شنوايي دائمي و برگشت ناپذير نشود . كاهش شنوايي ناشي از سر و صدا، ابتدا خود را به شكل وز، وز گوش و (نه كاهش شنوايي) بروز مي دهد، بنابراين در صورتي كه صدا بيش از85dB در 8 ساعت شيفت كاري باشد بايد برنامه پيشگيري از افت شنوايي به كار رود . برنامه پيشگيري از كاهش شنوايي شامل موارد زير است : اندازه گيري صدا (اولين قدم در برنامه حفاظت شنوايي)، تعيين منابع توليد صدا و اندازه گيري سر و صداي محيط كه توسط كارشناسان بهداشت حرفه‌اي انجام مي پذيرد .
    اقدامات پيشگيري مهندسي و اجرايي : در مرحله اول طراحي، دستگاهها و ابزار پر سر و صدا بايد به شكلي تغيير يابند كه آلودگي صوتي كمتري ايجاد نمايند . به عنوان مثال براي اتصال قطعات، به جاي پرچ كردن، از جوش دادن آنها استفاده كرد . كار گذاشتن صدا خفه كن (muffler) در دستگاهها، به كارگيري مواد ميرا كننده (Damping) براي سطوح مرتعش و يا محصور نمودن دستگاههاي پر سر و صدا به جهت محافظت از ساير افراد شاغل در كارگاه، نمونه هايي از روش كنترل مهندسي مي باشند . تعمير و نگهداري مداوم و منظم ابزار، تجهيزات و دستگاهها موجب
    مي گردد كه صداهاي اضافي ناشي از سستي و فرسودگي كاهش يابد . با وجود اين كه بهترين روش كنترل سر و صدا به كارگيري اقدام هاي مهندسي است، گاهي اين اقدام ها به علت كاستي هاي تكنولوژي و يا هزينه زياد عملي نمي باشد . به اين صورت بايد روشهاي اجرايي را به كار بست و مدت زمان قرار گرفتن كارگر در محيط پر سر و صدا را كاهش داد . و يا با ايجاد شيفت در گردش در بخش هاي مختلف كارخانه از توقف طولاني يك كارگر در مكان پر سر و صدا جلوگيري كرد .
     آموزش و تعليم : در راستاي موفقيت يك برنامه پيشگيري بايد آثار زيان آور سر و صدا بر سلامتي انسان به مديران و كارگران تفهيم گردد .
     استفاده از تجهيزات حفاظت شنوايي بهترين وسيله اي است كه بايد كاملاً اندازه باشد و كارگر به طور مرتب از آن استفاده كند . به طور كلي اين تجهيزات به سه نوع تقسيم مي گردند :
    الف: Ear Plug : معمول ترين وسيله حفاظت شنوايي در ميان كارگران است . استفاده راحت و ارزان بودن از ويژگيهاي آن مي باشد . گاهي كارگران از گلوله هاي پنبه اي يا پشمي به جاي Ear Plug استفاده مي كنند كه متاسفانه كارآيي ندارد .
    ب: Canal Cap : اين وسيله، تنها دهانه مجراي گوش را مي پوشاند
    ج: Ear Muff : وسيله اي از جنس پلاستيك و لاستيك با دو صفحه بزرگ اسفنجي است كه روي هر دو گوش را كاملاً مي پوشاند . قابل شست و شو بوده و برخلاف Ear Plug به سهولت گم نمي شود و يكبار مصرف نيست . مشكل اندازه نبودن براي مجاري گوش را ندارد، اما به هنگام كار سنگين و در هواي گرم مرطوب به كار بردن آنها مشكل است .
    3 تا 6 ماه پس از استخدام فرد در يك فضاي پر سر و صدا، بايد سنجش و ارزيابي مرتب شنوايي انجام شود و با آزمون اوليه مقايسه گردد . ثبت اطلاعات : نتايج سنجش شنوايي پيش از استخدام و دوره اي، هم چنين اطلاعات مربوط به سر و صداي محيط كار به منظور رعايت ضوابط طبي و قانوني بايد در پرونده پزشكي كارگر ثبت گردد .
    مراجع ^: بيماري هاي ناشي از كار- دكتر بلوري
    دسترسي به بيماري هاي ENT - دكتر برقعي